GGZ-vergoedingen en eigen risico: wat betaalt je zorgverzekering?

Waarom financiën een drempel vormen voor mentale zorg

Je hebt eindelijk besloten dat je hulp wilt zoeken voor je psychische klachten. Misschien heb je de stap naar de huisarts al gezet en heb je een verwijzing gekregen. En dan komt de vraag die zoveel mensen tegenhoudt: wat gaat dit kosten? Het is een vraag die begrijpelijker niet kan zijn, maar die helaas te vaak een reden wordt om geen hulp te zoeken of een behandeling voortijdig af te breken.

Uit onderzoek van het Trimbos-instituut (2023) blijkt dat financiële zorgen een van de top drie redenen zijn waarom mensen met psychische klachten geen professionele hulp zoeken. De Consumentenbond meldde in 2024 dat bijna 30% van de Nederlanders wel eens zorg mijdt vanwege kosten — en bij GGZ-zorg ligt dat percentage nog hoger. Dit is zorgwekkend, want we weten uit decennia onderzoek dat onbehandelde psychische klachten niet alleen het individu treffen, maar ook leiden tot hogere maatschappelijke kosten door ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid en somatische gezondheidsproblemen (De Graaf et al., 2012).

Dit artikel biedt je een helder overzicht van hoe GGZ-vergoedingen in Nederland werken, wat het eigen risico betekent voor jouw portemonnee, en welke mogelijkheden er zijn als je financieel krap zit. Kennis is hier letterlijk macht — als je weet hoe het systeem werkt, kun je betere keuzes maken voor je mentale gezondheid.

Hoe is de GGZ in Nederland georganiseerd?

Om te begrijpen wat je zorgverzekering vergoedt, is het belangrijk om de structuur van de Nederlandse GGZ te kennen. De geestelijke gezondheidszorg is opgedeeld in verschillende 'echelons' of niveaus, en elk niveau heeft zijn eigen vergoedingsregels.

De huisarts en POH-GGZ

Je eerste aanspreekpunt is de huisarts. Veel huisartsenpraktijken hebben een Praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ) in dienst — een psycholoog of sociaal-psychiatrisch verpleegkundige die kortdurende gesprekken biedt. Het goede nieuws: alles wat je bij de huisarts en de POH-GGZ doet, valt volledig onder de basisverzekering en telt niet mee voor je eigen risico. Je betaalt hier dus niets voor, ongeacht je verzekeringstype. Dit maakt de POH-GGZ een bijzonder laagdrempelige optie voor milde tot matige psychische klachten.

De basis-GGZ

Bij matige psychische klachten kan de huisarts je doorverwijzen naar de basis-GGZ. Hier worden behandelingen geboden door psychologen en psychotherapeuten. De basis-GGZ werkt met zorgprestaties die variëren in intensiteit: kort, middel, intensief en chronisch. Sinds 2022 is het nieuwe Zorgprestatiemodel ingevoerd, waarbij je per consult betaalt in plaats van per traject. Dit betekent dat de kosten afhankelijk zijn van het aantal sessies, het type behandelaar en de duur van de sessies. De basis-GGZ valt onder de basisverzekering, maar telt wel mee voor je eigen risico.

De specialistische GGZ

Bij ernstige of complexe psychische aandoeningen — denk aan ernstige depressie, persoonlijkheidsstoornissen, PTSS, eetstoornissen of psychotische stoornissen — word je doorverwezen naar de specialistische GGZ. Hier werken psychiaters, klinisch psychologen en psychotherapeuten met meer complexe behandeltrajecten. Ook de specialistische GGZ valt onder de basisverzekering en telt mee voor je eigen risico.

Het eigen risico: hoe werkt het precies?

Het eigen risico is het bedrag dat je zelf moet betalen voordat je zorgverzekering de kosten overneemt. In 2026 bedraagt het verplichte eigen risico voor volwassenen (18 jaar en ouder) €385 per kalenderjaar. Je kunt daarbovenop een vrijwillig eigen risico kiezen van maximaal €500, waardoor je totale eigen risico op €885 kan komen. Een hoger vrijwillig eigen risico betekent een lagere maandpremie — maar ook een hoger bedrag dat je zelf moet ophoesten als je zorg nodig hebt.

Wat telt mee voor het eigen risico?

GGZ-behandelingen in de basis-GGZ en specialistische GGZ tellen mee voor het eigen risico. Concreet betekent dit dat je de eerste €385 (of meer, als je vrijwillig eigen risico hebt gekozen) aan GGZ-kosten zelf betaalt. Pas daarna neemt je zorgverzekering de kosten over. Belangrijk: het eigen risico geldt per kalenderjaar. Als je in december start met een behandeling en die doorloopt naar januari, begin je in het nieuwe jaar opnieuw met een eigen risico.

Wat telt niet mee?

Niet alle GGZ-zorg valt onder het eigen risico. De volgende vormen van zorg zijn vrijgesteld:

• Consulten bij de huisarts en POH-GGZ
• Zorg voor jongeren tot 18 jaar (jeugd-GGZ valt onder de Jeugdwet en wordt gefinancierd door de gemeente)
• Ketenzorg bij depressie via de huisarts

Daarnaast geldt: als je je eigen risico al hebt 'vol gemaakt' met andere zorgkosten (bijvoorbeeld medicijnen, ziekenhuisbezoeken of andere behandelingen), dan betaal je voor je GGZ-behandeling niets meer uit eigen zak. Het eigen risico is immers een totaalbedrag voor alle zorg die eronder valt.

Het Zorgprestatiemodel: wat betekent het voor jou?

Sinds 1 januari 2022 werkt de GGZ met het Zorgprestatiemodel. Dit model verving het oude systeem van DBC's (Diagnose Behandel Combinaties) en is bedoeld om de financiering van GGZ-zorg transparanter te maken. Maar wat merk je er als patiënt van?

Betalen per consult

In het oude systeem betaalde je voor een heel behandeltraject, ongeacht het aantal sessies. In het Zorgprestatiemodel betaal je per consult. Het tarief hangt af van drie factoren: het type behandelaar (een psychiater is duurder dan een GZ-psycholoog), de duur van het consult (een sessie van 60 minuten kost meer dan een van 30 minuten) en of het consult diagnostisch of therapeutisch is.

Maximumtarieven

De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelt jaarlijks maximumtarieven vast. Voor 2026 liggen de tarieven voor een consult in de basis-GGZ bij een GZ-psycholoog tussen de €130 en €250, afhankelijk van de duur. Bij een psychiater in de specialistische GGZ liggen de tarieven hoger, tot €300 of meer per sessie. Gecontracteerde zorgaanbieders hanteren vaak lagere tarieven die ze met de verzekeraar hebben afgesproken.

Transparantie en voorspelbaarheid

Een voordeel van het Zorgprestatiemodel is dat je beter kunt inschatten wat je behandeling gaat kosten. Je behandelaar moet je aan het begin van de behandeling informeren over het verwachte aantal sessies en de bijbehorende kosten. Vraag hier actief naar — het is je recht om te weten wat je kunt verwachten.

Gecontracteerd versus niet-gecontracteerd: een cruciaal verschil

Een van de belangrijkste factoren die bepalen hoeveel je uit eigen zak betaalt, is of je behandelaar een contract heeft met jouw zorgverzekeraar. Dit verschil kan honderden euro's schelen.

Gecontracteerde zorg

Als je behandelaar een contract heeft met je verzekeraar, worden de kosten (na aftrek van het eigen risico) volledig vergoed. De behandelaar rekent dan rechtstreeks af met de verzekeraar, en je betaalt zelf niets extra. Dit is financieel de meest gunstige optie.

Niet-gecontracteerde zorg

Kies je voor een behandelaar die geen contract heeft met jouw verzekeraar, dan vergoedt je verzekering slechts een deel van de kosten — doorgaans 60% tot 80% van het door de NZa vastgestelde tarief, afhankelijk van je polistype. Het resterende bedrag — de zogenaamde restitutieachterstand — betaal je zelf. Bij een behandeling van tien sessies kan dit al snel oplopen tot €500 tot €1.500 aan eigen kosten, bovenop je eigen risico.

Welk polistype heb je?

Er zijn drie polistypen die bepalend zijn voor de vergoeding bij niet-gecontracteerde zorg:

• Naturapolis: Vergoedt niet-gecontracteerde zorg doorgaans voor 60-80% van het NZa-tarief.
• Combinatiepolis: Vergoedt vaak iets meer, rond de 70-85%.
• Restitutiepolis: Vergoedt niet-gecontracteerde zorg tot 100% van het NZa-tarief. Dit is de duurste polis qua premie, maar biedt de meeste keuzevrijheid.

Als je al weet dat je GGZ-zorg nodig hebt of als je bij een specifieke niet-gecontracteerde behandelaar wilt blijven, kan het lonen om bij de jaarlijkse overstap in november-december te kiezen voor een restitutiepolis. Reken wel door of de hogere premie opweegt tegen de hogere vergoeding.

Praktische tips om kosten te beheersen

De financiële kant van GGZ-zorg kan overweldigend zijn, zeker als je al kampt met psychische klachten die je energie en overzicht verminderen. Hier zijn concrete stappen om grip te houden op de kosten.

Begin bij de huisarts en POH-GGZ

Dit kost je niets en telt niet mee voor je eigen risico. Voor milde tot matige klachten biedt de POH-GGZ effectieve kortdurende behandelingen. Onderzoek van Van der Feltz-Cornelis et al. (2010) laat zien dat deze laagdrempelige zorg bij veel mensen al voldoende verbetering geeft.

Kies een gecontracteerde behandelaar

Controleer op de website van je zorgverzekeraar of via de Zorgzoeker welke behandelaren gecontracteerd zijn. Dit scheelt aanzienlijk in de kosten. De meeste verzekeraars hebben een online tool waar je kunt zoeken op specialisme en postcode.

Vraag een kostenraming aan

Je behandelaar is verplicht je te informeren over de verwachte kosten. Vraag aan het begin van de behandeling om een indicatie van het aantal sessies en de kosten per sessie. Zo weet je vooraf wat je kunt verwachten en voorkom je verrassingen.

Betaalregeling bij je verzekeraar

Als het eigen risico een probleem vormt, bieden de meeste zorgverzekeraars de mogelijkheid om het eigen risico in termijnen te betalen. Neem contact op met je verzekeraar om de mogelijkheden te bespreken. Sommige verzekeraars bieden ook een 'eigen risico gespaard' optie, waarbij je maandelijks een klein bedrag opzijzet.

Gemeentelijke regelingen

Als je een laag inkomen hebt, kom je mogelijk in aanmerking voor gemeentelijke regelingen. Veel gemeenten bieden een Collectieve Zorgverzekering voor Minima (CZM) aan, waarbij je een verlaagd eigen risico of een tegemoetkoming in de zorgkosten krijgt. Informeer bij het WMO-loket of de sociale dienst van je gemeente naar de mogelijkheden.

Bijzondere bijstand

Bij een laag inkomen kun je bij je gemeente bijzondere bijstand aanvragen voor medische kosten die je niet kunt betalen. Dit geldt ook voor GGZ-gerelateerde kosten, zoals de eigen bijdrage bij niet-gecontracteerde zorg. De voorwaarden verschillen per gemeente, maar het is altijd de moeite waard om het te onderzoeken.

Veelgemaakte fouten en misverstanden

Rondom GGZ-vergoedingen bestaan veel misverstanden die mensen onnodig geld kosten of hen ervan weerhouden hulp te zoeken. Hier zijn de meest voorkomende.

'GGZ wordt niet vergoed'

Dit is een hardnekkig misverstand. Alle GGZ-behandelingen die medisch noodzakelijk zijn en waarvoor je een geldige verwijzing hebt van de huisarts, worden vergoed vanuit de basisverzekering. Je betaalt alleen je eigen risico en eventueel een eigen bijdrage bij niet-gecontracteerde zorg. De basisverzekering dekt diagnostiek, behandeling door erkende GGZ-professionals en in veel gevallen ook medicatie.

'Ik moet mijn eigen risico apart betalen voor GGZ'

Het eigen risico is niet specifiek voor de GGZ — het is een totaalbedrag voor alle zorg die eronder valt. Als je dit jaar al €385 aan eigen risico hebt betaald voor andere zorgkosten (medicijnen, ziekenhuisbezoek, fysiotherapie), betaal je voor je GGZ-behandeling niets meer aan eigen risico.

'Een psycholoog is te duur'

Bij een gecontracteerde behandelaar betaal je alleen je eigen risico. Een behandeling van tien sessies bij een gecontracteerde GZ-psycholoog kost je maximaal €385 (het eigen risico), ongeacht de werkelijke kosten van de sessies. Na het eigen risico is alles volledig vergoed. En als je eigen risico al vol is: dan betaal je helemaal niets.

'Ik moet wachten tot januari om mijn eigen risico niet dubbel te betalen'

Dit is een tactische overweging die sommige mensen maken, maar die kan leiden tot onnodig uitstel van zorg. Ja, als je in december begint, betaal je in zowel december als januari eigen risico. Maar je mentale gezondheid is belangrijker dan een financiële optimalisatie. Bovendien: als je andere zorgkosten hebt, kan je eigen risico al (deels) vol zijn. Stel je behandeling niet uit als je nu hulp nodig hebt.

Wat als je het echt niet kunt betalen?

Als financiën een echte barrière vormen, zijn er mogelijkheden waar je misschien nog niet aan hebt gedacht.

• POH-GGZ: Gratis, geen eigen risico, en biedt bewezen effectieve kortdurende behandelingen.
• Online zelfhulpmodules: Veel verzekeraars bieden gratis toegang tot e-health programma's zoals Therapieland, Minddistrict of Mirro. Deze zijn gebaseerd op CGT en andere bewezen methoden.
• Stichting 113 Zelfmoordpreventie: Gratis en anoniem bereikbaar voor iedereen met suïcidale gedachten of in crisis.
• De Luisterlijn: Gratis telefonische ondersteuning, 24 uur per dag, 7 dagen per week.
• MIND Korrelatie: Gratis informatie en advies over mentale gezondheid via telefoon, chat of e-mail.
• Sociaal wijkteam: Je gemeente biedt via het sociaal wijkteam ondersteuning bij psychosociale problematiek, vaak zonder kosten en zonder wachtlijst.

Je verdient hulp, ongeacht je financiële situatie. Laat geld nooit de reden zijn dat je niet de zorg krijgt die je nodig hebt. Er zijn altijd wegen, ook als die niet meteen zichtbaar zijn. Neem contact op met je huisarts, je gemeente of een van de bovengenoemde organisaties — samen vinden jullie een oplossing die bij jouw situatie past.

Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen professioneel advies. Bij ernstige klachten, neem contact op met je huisarts of bel 113 Zelfmoordpreventie (0900-0113) of de Luisterlijn (0900-0767).